Phụ gia thực phẩm là gì? Tổng quan về quy định và quy chuẩn tại Việt Nam

Phụ gia thực phẩm là thành phần không thể thiếu trong ngành công nghiệp thực phẩm hiện đại. Từ bánh kẹo, đồ uống, sữa, thực phẩm chế biến đến các sản phẩm đông lạnh, phụ gia được sử dụng nhằm cải thiện chất lượng, ổn định cấu trúc, kéo dài thời hạn sử dụng và nâng cao giá trị cảm quan của sản phẩm.

Tuy nhiên, do ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và an toàn thực phẩm, việc sử dụng phụ gia tại Việt Nam được quản lý chặt chẽ thông qua nhiều văn bản pháp luật như Luật An toàn thực phẩm, Nghị định, Thông tư và các Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN).

Trong bài viết này, Vitachem sẽ giúp bạn hiểu rõ hệ thống quy định và quy chuẩn về phụ gia thực phẩm tại Việt Nam, đồng thời cung cấp những thông tin cần thiết để doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh phụ gia thực phẩm tuân thủ đúng quy định hiện hành.

1. Phụ gia thực phẩm là gì?

Định nghĩa theo Codex Alimentarius: 

Theo Codex Alimentarius Commission (CAC), phụ gia thực phẩm (Food Additives) là những chất thông thường không được tiêu thụ như một loại thực phẩm riêng biệt hoặc sử dụng như một nguyên liệu chính của thực phẩm. Chúng được bổ sung có chủ đích vào thực phẩm nhằm thực hiện một hoặc nhiều chức năng công nghệ trong quá trình sản xuất, chế biến, đóng gói, vận chuyển hoặc bảo quản.

Sau khi được bổ sung, phụ gia có thể trực tiếp hoặc gián tiếp trở thành một thành phần của sản phẩm cuối cùng.

Định nghĩa theo Thông tư 24/2019/TT-BYT

Tại Việt Nam, Thông tư 24/2019/TT-BYT quy định phụ gia thực phẩm là chất được chủ động bổ sung vào thực phẩm nhằm duy trì hoặc cải thiện đặc tính của thực phẩm trong quá trình sản xuất, chế biến, xử lý, bao gói, vận chuyển hoặc bảo quản.

Việc sử dụng phụ gia chỉ được phép khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Thuộc danh mục phụ gia thực phẩm được phép sử dụng.
• Được sử dụng đúng mục đích công nghệ.
• Đúng nhóm thực phẩm.
• Không vượt quá mức sử dụng tối đa hoặc tuân thủ nguyên tắc Thực hành sản xuất tốt (GMP) theo quy định.
• Vai trò của phụ gia thực phẩm

Trong ngành công nghiệp thực phẩm, phụ gia mang lại nhiều lợi ích cho cả nhà sản xuất và người tiêu dùng.

Đối với doanh nghiệp, phụ gia giúp ổn định chất lượng sản phẩm, tăng hiệu quả sản xuất, kéo dài thời hạn bảo quản và giảm hao hụt trong quá trình chế biến. Đối với người tiêu dùng, phụ gia góp phần duy trì màu sắc, hương vị, cấu trúc và chất lượng của thực phẩm trong suốt thời gian lưu thông trên thị trường.

Một số chức năng phổ biến của phụ gia thực phẩm bao gồm:

Việc quản lý phụ gia thực phẩm tại Việt Nam không được quy định trong một văn bản duy nhất mà được điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật khác nhau. Mỗi văn bản có phạm vi điều chỉnh riêng nhưng đều hướng đến mục tiêu bảo đảm an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Luật An toàn thực phẩm

Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12 là văn bản pháp lý nền tảng quy định các nguyên tắc chung trong quản lý thực phẩm tại Việt Nam. Luật quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu và sử dụng phụ gia thực phẩm.

Theo Luật, phụ gia thực phẩm chỉ được phép sử dụng khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về an toàn, đúng mục đích sử dụng và không gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người tiêu dùng

Nghị định 15/2018/NĐ-CP

Nghị định 15/2018/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm, trong đó quy định cụ thể về thủ tục tự công bố sản phẩm, đăng ký bản công bố đối với một số nhóm thực phẩm và trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Đối với phụ gia thực phẩm nhập khẩu hoặc sản xuất trong nước, doanh nghiệp cần thực hiện đúng quy trình tự công bố theo quy định trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Thông tư 24/2019/TT-BYT

Đây là văn bản chuyên ngành quan trọng nhất đối với phụ gia thực phẩm.

Thông tư ban hành danh mục phụ gia thực phẩm được phép sử dụng tại Việt Nam, đồng thời quy định:

• Tên phụ gia.
• Mã số INS (International Numbering System).
• Chức năng công nghệ.
• Nhóm thực phẩm được phép sử dụng.
• Mức sử dụng tối đa hoặc nguyên tắc sử dụng theo GMP.

Doanh nghiệp chỉ được sử dụng phụ gia khi đáp ứng đúng các điều kiện được quy định trong Thông tư.

Nghị định 43/2017/NĐ-CP về ghi nhãn hàng hóa

Nghị định 43/2017/NĐ-CP về ghi nhãn hàng hóa quy định các nội dung bắt buộc phải thể hiện trên nhãn hàng hóa, bao gồm cả phụ gia thực phẩm.

Đối với sản phẩm nhập khẩu, ngoài nhãn gốc của nhà sản xuất, doanh nghiệp phải bổ sung nhãn phụ bằng tiếng Việt trước khi lưu thông trên thị trường.

3. Quy định về quản lý, sử dụng và tự công bố phụ gia thực phẩm

Nguyên tắc sử dụng phụ gia thực phẩm

Theo quy định hiện hành, việc sử dụng phụ gia thực phẩm phải tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Chỉ sử dụng phụ gia có trong danh mục được phép.
• Sử dụng đúng chức năng công nghệ.
• Không sử dụng để che giấu nguyên liệu kém chất lượng hoặc đánh lừa người tiêu dùng.
• Không vượt quá mức sử dụng tối đa theo quy định.
• Tuân thủ nguyên tắc Thực hành sản xuất tốt (GMP) đối với những phụ gia được quy định áp dụng GMP

Tự công bố sản phẩm

Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, nhiều loại phụ gia thực phẩm thuộc nhóm phải thực hiện thủ tục tự công bố sản phẩm trước khi lưu thông trên thị trường.

Hồ sơ tự công bố thường bao gồm:

• Bản tự công bố sản phẩm.
• Phiếu kết quả kiểm nghiệm an toàn thực phẩm còn hiệu lực.
• Các tài liệu liên quan theo quy định (nếu có).

Doanh nghiệp có trách nhiệm lưu giữ hồ sơ và chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác của nội dung đã công bố.

Khi nào phải công bố lại?

Việc tự công bố cần được thực hiện lại khi có những thay đổi ảnh hưởng đến bản chất của sản phẩm, chẳng hạn như:

• • Thay đổi tên sản phẩm.
  • Thay đổi thành phần cấu tạo.
  • Thay đổi xuất xứ.
  • Thay đổi nhà sản xuất.
  • Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.

4. Quy định về ghi nhãn và bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm

Quy định về ghi nhãn phụ gia thực phẩm:

Ghi nhãn là một trong những yêu cầu bắt buộc đối với phụ gia thực phẩm khi lưu thông trên thị trường. Theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP về ghi nhãn hàng hóa và các văn bản hướng dẫn liên quan, nhãn phụ gia thực phẩm phải cung cấp đầy đủ, trung thực và chính xác các thông tin cần thiết để người sử dụng nhận biết và sử dụng đúng mục đích.

Đối với phụ gia thực phẩm sản xuất trong nước hoặc nhập khẩu, nhãn hàng hóa cần thể hiện các nội dung cơ bản sau:

Đối với phụ gia thực phẩm nhập khẩu, trước khi lưu thông trên thị trường Việt Nam, doanh nghiệp phải bổ sung nhãn phụ bằng tiếng Việt nếu nhãn gốc chưa thể hiện đầy đủ các nội dung bắt buộc.

Ngoài ra, một số phụ gia còn cần ghi rõ hướng dẫn sử dụng hoặc cảnh báo nếu việc sử dụng không đúng có thể ảnh hưởng đến chất lượng hoặc an toàn của sản phẩm thực phẩm.

Quy định về bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm

Bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm không chỉ có chức năng chứa đựng và bảo quản sản phẩm mà còn phải bảo đảm không thôi nhiễm các chất gây ảnh hưởng đến chất lượng thực phẩm hoặc sức khỏe người tiêu dùng.

Tại Việt Nam, các vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm được quản lý thông qua các Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) do Bộ Y tế ban hành.

Một số nhóm bao bì phổ biến gồm:

• Bao bì nhựa.
• Bao bì kim loại.
• Bao bì thủy tinh.
• Bao bì gốm sứ và tráng men.
• Bao bì cao su tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

Các loại bao bì này phải đáp ứng các yêu cầu về giới hạn thôi nhiễm, kim loại nặng và các chỉ tiêu an toàn khác theo QCVN tương ứng trước khi được sử dụng trong sản xuất và kinh doanh thực phẩm.

5. Quy chuẩn kỹ thuật và những lưu ý khi nhập khẩu phụ gia thực phẩm

Quy chuẩn kỹ thuật (QCVN) là gì?

Nhiều doanh nghiệp thường nhầm lẫn giữa quy định và quy chuẩn kỹ thuật.

Thực tế, đây là hai khái niệm có phạm vi áp dụng khác nhau.

• Quy định là các yêu cầu pháp lý quy định doanh nghiệp phải thực hiện những gì trong hoạt động sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh.
• Quy chuẩn kỹ thuật (QCVN) là các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc mà sản phẩm hoặc vật liệu phải đáp ứng để bảo đảm an toàn.

Ví dụ, Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định về thủ tục tự công bố sản phẩm, trong khi QCVN quy định giới hạn các chất thôi nhiễm từ bao bì hoặc các chỉ tiêu kỹ thuật bắt buộc đối với một số nhóm sản phẩm.

Doanh nghiệp cần tuân thủ đồng thời cả quy định pháp luật và các quy chuẩn kỹ thuật có liên quan.

Vai trò của Codex, JECFA và FCC

Ngoài các văn bản pháp luật của Việt Nam, doanh nghiệp nhập khẩu phụ gia thực phẩm thường xuyên làm việc với các tiêu chuẩn quốc tế.

Codex Alimentarius

Codex Alimentarius là bộ tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế do FAO và WHO xây dựng nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và tạo thuận lợi cho thương mại quốc tế.

Thông tư 24/2019/TT-BYT được xây dựng trên cơ sở tham khảo Codex General Standard for Food Additives (GSFA). Vì vậy, nhiều phụ gia được phép sử dụng tại Việt Nam có danh mục, chức năng công nghệ và mức sử dụng tương đồng với Codex.

JECFA

JECFA (Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives) là Ủy ban chuyên gia hỗn hợp của FAO và WHO đánh giá tính an toàn của phụ gia thực phẩm.

JECFA ban hành các Specifications quy định về:

• Độ tinh khiết.
• Chỉ tiêu nhận dạng.
• Hàm lượng hoạt chất.
• Giới hạn tạp chất.
• Kim loại nặng.
• Phương pháp thử.

Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp sử dụng JECFA Specifications để đánh giá COA (Certificate of Analysis) và TDS (Technical Data Sheet) của phụ gia trước khi nhập khẩu.

Food Chemicals Codex (FCC)

Food Chemicals Codex là bộ tiêu chuẩn chất lượng đối với các thành phần thực phẩm và phụ gia thực phẩm được sử dụng rộng rãi trên thế giới.

FCC cung cấp các yêu cầu về chất lượng và phương pháp kiểm nghiệm, giúp doanh nghiệp đánh giá tính phù hợp của nguyên liệu trong quá trình mua bán và kiểm soát chất lượng.

Những lưu ý khi nhập khẩu phụ gia thực phẩm

Đối với doanh nghiệp nhập khẩu, việc kiểm tra hồ sơ kỹ thuật trước khi đặt hàng có vai trò rất quan trọng nhằm hạn chế rủi ro về chất lượng cũng như thủ tục pháp lý.

Một số nội dung cần kiểm tra bao gồm:

• Tên sản phẩm và tên hóa học.
• Mã INS.
• Mã HS (nếu cần).
• Technical Data Sheet (TDS).
• Certificate of Analysis (COA).
• Safety Data Sheet (SDS).
• Chứng nhận Halal, Kosher hoặc Non-GMO (nếu khách hàng yêu cầu).
• Nguồn gốc xuất xứ.
• Điều kiện bảo quản và thời hạn sử dụng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng nên đối chiếu các chỉ tiêu trên COA với các tiêu chuẩn quốc tế như JECFA hoặc FCC (nếu áp dụng), đồng thời kiểm tra xem phụ gia có nằm trong danh mục được phép sử dụng theo Thông tư 24/2019/TT-BYT hay không.

Việc rà soát hồ sơ ngay từ giai đoạn mua hàng sẽ giúp giảm thiểu các vấn đề phát sinh trong quá trình công bố sản phẩm, kiểm nghiệm và thông quan.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

• Phụ gia thực phẩm có bắt buộc phải tự công bố không?

Đối với các sản phẩm thuộc đối tượng tự công bố theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục tự công bố trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.

• Có được sử dụng phụ gia ngoài danh mục của Thông tư 24/2019/TT-BYT không?

Không. Doanh nghiệp chỉ được sử dụng các phụ gia nằm trong danh mục được phép và phải tuân thủ đúng điều kiện sử dụng theo quy định.

• Quy chuẩn kỹ thuật (QCVN) có giống với quy định pháp luật không?

Không. Quy định pháp luật quy định về trình tự, thủ tục và trách nhiệm của doanh nghiệp, trong khi QCVN quy định các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc mà sản phẩm hoặc vật liệu phải đáp ứng.

• COA có cần đáp ứng tiêu chuẩn JECFA không?

Pháp luật Việt Nam không quy định mọi COA phải tuân thủ JECFA. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp lựa chọn đối chiếu COA với JECFA Specifications hoặc FCC để đánh giá chất lượng nguyên liệu và đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Kết luận

Việc tuân thủ các quy định và quy chuẩn về phụ gia thực phẩm là yêu cầu quan trọng đối với mọi doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh thực phẩm. Từ việc lựa chọn phụ gia phù hợp, thực hiện tự công bố sản phẩm, ghi nhãn đúng quy định đến kiểm soát chất lượng nguyên liệu và bao bì tiếp xúc thực phẩm, mỗi bước đều góp phần bảo đảm an toàn thực phẩm và đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý.

Đối với doanh nghiệp nhập khẩu, việc kiểm tra kỹ hồ sơ kỹ thuật như COA, TDS, SDS, đồng thời đối chiếu với Thông tư 24/2019/TT-BYT và các tài liệu tham khảo quốc tế như Codex, JECFA hoặc FCC sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng và giảm thiểu rủi ro trong quá trình kinh doanh.

Nếu cần tư vấn về phụ gia thực phẩm, hồ sơ kỹ thuật, COA, TDS hoặc lựa chọn nguyên liệu phù hợp với quy định hiện hành, đội ngũ chuyên gia của Vitachem luôn sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình nghiên cứu, nhập khẩu và ứng dụng sản phẩm.

Lựa chọn mua hàng tại Vitachem

Truy cập trực tiếp vào nhiều loại sản phẩm chất lượng cao từ các nhà sản xuất nguyên liệu hàng đầu thế giới.

Hướng dẫn tùy chỉnh để đảm bảo hoạt động sản xuất liền lạc

Các khái niệm và công thức sẵn sàng đưa ra thị trường, giảm thời gian phát triển sản phẩm

Đón đầu các xu hướng mới nhất về đổi mới sản phẩm

Đội ngũ kỹ thuật chuyên gia sẵn sàng chuyển dữ liệu thành thông tin chi tiết hữu ích

Đội ngũ bán hàng tận tâm hỗ trợ từng bước

Phòng R&D tại TPHCM được trang bị để giải quyết mọi thách thức về công thức hoặc xử lý vấn đề gặp phải.

Dịch vụ khách hàng xuất sắc thông qua trò chuyện trực tiếp, các kênh điện thoại và fanpage Vitachem.

Mọi sự góp ý và thắc mắc về thông tin vui lòng liên hệ với chúng tôi qua:

Hotline (+84)28 2211 2040 (T2-T7 giờ hành chính)

Zalo (+84) 977 183 639/ (+84) 912 908 040/ (+84) 916 318 040

Email: sales1@vitachem.com.vn

Fanpage Vitachem: https://www.facebook.com/vitachem.vn

Để đội ngũ nhân viên tư vấn và chăm sóc khách hàng của Vitachem Ingredients có thể cung cấp thông tin và phục vụ quý khách tốt nhất. Cảm ơn quý khách đã quan tâm thông tin bài viết của chúng tôi.

Tài liệu tham khảo

1. Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12
2. Nghị định 15/2018/NĐ-CP
3. Nghị định 43/2017/NĐ-CP về ghi nhãn hàng hóa